Klinika Zaburzeń Rytmu Serca

Kierownik Kliniki:

Dr hab. n. med. Łukasz Szumowski
Profesor nadzw. Instytutu Kardiologii

Zastępca Kierownika:
Dr n. med. Maria Bilińska

Kontakt:

ul. Alpejska 42
04-628 Warszawa

tel.: 22/343 44 17
fax: 22/343 45 20

e-mail: kzrs@ikard.pl

Działalność kliniczna:

W Klinice Zaburzeń Rytmu Serca prowadzimy leczenie niefarmakologiczne i farmakologiczne  zaburzeń rytmu, przewodzenia i kurczliwości u pacjentów:

• bez organicznej choroby serca;
• z chorobami genetycznie uwarunkowanymi – mono- i poligenowymi, w tym
• z organiczną chorobą serca w tym  ze złożonymi wrodzonymi wadami przed i  po operacji

W Pracowni Elektrofizjologii Kliniki Zaburzeń Rytmu Serca wykonujemy różne zabiegi,  w tym najbardziej złożone ich postacie:

1. Ablacje:
   • przedsionkowych arytmii:
     • ogniskowych - pierwotnego zespołu ogniskowych napadowych arytmii, często powstających w proksymalnych częściach lub w ujściach żył uchodzących do przedsionków, rzadziej w obrębie przedsionków lub w obu w/w strukturach (SVEB`s pojedynczych, par, serii, częstoskurczu, trzepotania i migotania przedsionków), 
     • macroreentry – typowego trzepotania prawoprzedsionkowego, 
     • microreentry – napadowego, nawrotnego częstoskurczu węzłowego (AVNRT)
     • wtórnego migotania i trzepotania przedsionków w przebiegu chorób mono-genowych (WPW, HCM, ARVC) i poli-genowych. 
     • macroreentry - pooperacyjnego częstoskurczu przedsionkowego u pacjentów po operacjach złożonych wad wrodzonych (typu Fontany, Senniga);
   • przedsionkowo-komorowego częstoskurczu:
     •  w zespole Wolffa, Parkinsona i White'a,
     • w zespole Mahatma
     • w zespole Coumela
   • komorowych zaburzeń rytmu serca u pacjentów:
     • bez organicznej choroby serca,
     • z chorobami poligenowymi (z nadciśnieniem, chorobą niedokrwienną serca, w tym występujących w czasie ostrego zespołu wieńcowego oraz po przebytym zawałem…),
     • z chorobami monogenowymi (ARVC,  HCM, DCM):
       - w mechanizmie macroreentry np. częstoskurcz wokół blizny, przez obszary wolnego przewodzenia,  częstoskurcz odnogowy,
       - w mechanizmie reentry z umiarkowana pętlą np. częstoskurcz pęczkowy lub wiązkowy,
       - ogniskowych (microreentry,  aktywności wyzwalanej, w tym VEBs/VT z drogi odpływu prawej lewej komory z okolicy pierścienia trójdzielnego i mitralnego z wolnej ściany z pnia płucnego i aortalnych zatok Valsalvy,

   Wykonujemy jedną z najtrudniejszych ablacji u pacjentów z tzw. burzą elektryczną np. w tym w mechanizmie wyładowań/reentry z sieci włókien Purkiniego/zwojów współczulnych u pacjentów w ostrej fazie zawału lub po zawale serca, z kardiomiopatiami, oraz z idiopatycznymi napadami migotania komór.

2. Diagnostyczne badania elektrofizjologiczne (inwazyjne i nieinwazyjne), w tym z  kliniczną i elektrofizjologiczną ocenę wpływu leków antyarytmicznych, m. in. u osób z chorobami monogenowymi.
3. Wszczepienie układów stymulujących serca:
   • dwu- i jedno- jamowych stymulatorów typu AAIR, DDDR, VDDR, VVIR, u chorych z zaburzeniami automatyzmu i przewodzenia przedsionkowo komorowego a bez zaburzeń kurczliwości;
   • dwu- lub jedno-jamowych kardiowerterów/defibrylatorów (ICD) u chorych ze złośliwymi komorowymi zaburzeniami rytmu  zagrażającymi nagłym zgonem(VT,VF), a bez istotnego osłabienia kurczliwości komór;
   • dwukomorowych lub trójjamowych ICD u chorych ze złośliwymi komorowymi zaburzeniami rytmu oraz z zaawansowanymi zaburzeniami przewodzenia
4. Opracowanie metod usuwania uszkodzonych elektrod z jam serca;
5. Diagnostyka przyczyn utrat przytomności (badanie elektrofizjologiczne, telemedycyna i test pochyleniowy).

Działalność naukowa:

Działalność naukowa  Samodzielnej Pracowni Elektrofizjologii koncentrowała się na następujących problemach:

• Od roku 1982 ocena przyczyn, poziomów i stopnia zaburzeń przewodzenia (blok międzywęzłowy, proksymalny, śródpęczkowy, rozwidlenia pęczka Hisa i dystalny) w celu oceny zagrożenia nagłym zgonem.
• Od 1982  rola uśrednionego elektrokardiogramu w diagnostyce zaburzeń rytmu serca.
• Od roku 1984 ocena  podłoża, czynników usposabiających i wyzwalających nagły zgon sercowy:
  • u pacjentów z chorobami monogenowymi ( z zespołem WPW, HCM, ARVC, DCM);
  • u pacjentów z chorobami poligonowymi (CHD, HT,…)
• Od roku 1984 ocena wpływu typu stymulacji (jednojamowa, dwujamowa, dwuprzedsionkowa,) na czynność serca oraz jakość życia.
• Od 1984 ocena mechanizmów i lokalizacji zaburzeń rytmu oraz wpływu leków antyarytmicznych na przeciwdziałanie ich wyzwalaniu i podtrzymywaniu z pomocą badań  elektrofizjologicznych.
• W latach 1982 – 2004 badania topografii i morfologii struktur serca, tętnic wieńcowych i żył serca w celu ustalenia zasad bezpiecznego leczenia zaburzeń rytmu serca  metodą chirurgiczną i metodą przezskórnej ablacji prądem o częstotliwości radiowej.
• W latach 1988-1992 we współpracy z  Prof. A. Biederman'em prace z zastosowaniem badań elektrofizjologicznych związane z wprowadzeniem chirurgicznego leczenia chorych z zespołem Wolffa, Parkinsona i White'a i opornymi, zagrażającymi życiu zaburzeniami rytmu serca
• Od roku 1992 opracowywanie metod selektywnej ablacji podłoża zaburzeń rytmu serca, w tym:
  • Od roku 1992-93 u pacjentów z częstoskurczem węzłowym i  z zespołem WPW.
  • Od  roku 1994 u pacjentów z  rzekomymi i  prawdziwymi włóknami Mahaima, włóknami Coumela.
  • Od roku 1994 ablacja komorowych zaburzeń rytmu u osób bez organicznej choroby serca.
  • Od roku 1996 ocena mechanizmów tzw. pierwotnego ogniskowego migotania   przedsionków i lokalizacja ognisk z wybiórczą ich ablacją.
  • Od roku 2001 ablacja pozawałowego częstoskurczu komorowego monomorficznego w mechanizmie macroreentry.
  • Od roku 2002 ocena mechanizmów występowania tzw. burzy elektrycznej u  pacjentów z zawałem serca oraz leczenie ich metoda ablacji.
  • Od roku 2005 ocena mechanizmów polimorficznego  VT/VF u pacjentów z chorobami monogenowymi w tym katecholaminergicznym VT/VF i hybrydowego leczenia (ICD, ablacja czynników wyzwalających).
• Od roku 1999 kompleksowa ocena przyczyn epizodów utrat przytomności u chorych z  zespołem neurokardiogenny
• Od roku 2006 ocena wpływu stymulacji dwukomorowej na przeżycie u chorych z krańcową niewydolnością serca oraz jako pomostu do przeszczepu serca.

Prace badawcze:

• projekt KBN nr 4 1026 91 01 - "Nowe metody pomiarów mikropotencjałów serca", 01.04.1992-31.12.1993 r. - kierownik projektu Roman Kępski.
• projekt KBN nr 4 P05B 146 08 - "Pomiar mikropotencjałów serca w spoczynku i w wysiłku z określeniem zakresu przydatności analizy częstotliwościowej", 01.02.1995 – 31.01.1998 - kierownik projektu Roman Kępski.
• projekt KBN nr 8 T10A04717   -  "Sieci neuronowe w zastosowaniu do wspomagania diagnostyki" (Politechnika Warszawska), 2000-2002 r.- uczestnik Roman Kępski.
• projekt KBN nr 3 T11E01028   - "Trójwymiarowe modelowanie czynności elektromechanicznych mięśnia sercowego" (Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego), 2006 – 2008 r. - uczestnik Roman Kępski.
• Projekt KBN 1.28/IV/02 - Żywotność mięśnia sercowego u chorych z częstoskurczem komorowym po   zawale serca, oceniana systemem CARTO. Analiza podłoża arytmii, a skuteczność leczenia hybrydowego – Prof. dr hab. n. med. Franciszek Walczak
• Projekt 1B.6/IV/10 – Optymalizacja diagnostyki i terapii zaburzeń rytmu serca i omdleń przy zastosowaniu inteligentnych rozwiązań telemetrycznych. Program operacyjny Innowacyjna Gospodarka na lata 2007-2013, działanie 1.3. Wsparcie projektów B+R na rzecz przedsiębiorców realizowanych przez jednostki naukowe - doc. dr hab. n. med. Łukasz Szumowski.

Najważniejsze osiągnięcia:

• Różnicowanie mechanizmów częstoskurczu komorowego i opracowanie właściwej metody ablacji  usuwania jego podłoża (ognisko - triger => driver, podłoże - cieśń, strefy wolnego przewodzenia)
  • u osób w ostrej fazie i po zawale serca o mechanizmach złożonych (VT mono- i poli-morficzne),
  • u osób z chorobami monogenowymi (ARVC, HCM, DCM, C-VT)
  u chorych ze złośliwymi komorowymi zaburzeniami rytmu manifestującymi się jako burza elektryczna stwierdzono udział włókien Purkinjego w ich powstawaniu, zarówno u pacjentów w ostrej fazie zawału, po zawale, jak i u pacjentów z chorobami monogenowymi.
• W latach 1988-1992 we współpracy z  Prof. A. Biederman'em prace z zastosowaniem badań elektrofizjologicznych związane z wprowadzeniem chirurgicznego leczenia chorych z zespołem Wolffa, Parkinsona i White'a i opornymi, zagrażającymi życiu zaburzeniami rytmu serca
• wprowadzenie i rozwijanie leczenia metodą przezskórnej ablacji różnych postaci zaburzeń rytmu, w tym:
• u pacjentów z zespołem WPW, zespołem Mahaima i zespołem Coumela,
• u osób z VT:
  • bez organicznej choroby serca,
• AT u pacjentów po złożonych operacjach serca  oraz
• Migotania przedsionków:
  • pierwotnego, ogniskowego,
  • wtórnego (wada mitralna, HCM. CHD…).
• Wprowadzenie kompleksowego badania chorych z epizodami utrat przytomności o niejasnej etiologii (stymulacja przezprzełykowa, inwazyjne badania elektrofizjologiczne z podawaniem leków, test pochyleniowy, koronarografia, rezonans magnetyczny).
• We współpracy z prof. J. Różańskim doskonalenie metod usuwania uszkodzonych elektrod z jam serca;
• Rozwijanie metod poprawy funkcji serca metodą resynchronizacji komór u osób ze znacznego stopnia niewydolnością i ograniczania zagrożenia ich nagłym zgonem sercowym (ICD).

Kalendarium wydarzeń:

1982 - Pierwsza w skali międzynarodowej publikacja dotycząca techniki pomiaru "beat-to-beat" potencjału pęczka Hisa metodą nieinwazyjną.

R. Kępski, Z. Pluciński , F. Walczak: Noninvasive recording of His-Purkinje System (HPS) activity in man on beat-to-beat basis, PACE 1982. 

1992 - Wykonano pierwszy w Polsce zabieg ablacji RF AVNRT.

F. Walczak, E. Marcisz-Szufladowicz, Z. Jedynak, R. Kępski, E. Koźluk, E. Łastowiecka, W. Popławska, J. Stępińska: Ablacja prądem wysokiej częstotliwości drogi o wolnym przewodzeniu u chorych z  nawrotnym częstoskurczem węzłowym - doniesienie wstępne. Kardiol. Pol., 1993; 38:199-204. 

Od roku 1993 – wykonujemy kolejne zabiegi ablacji  w zespole WPW

1994 - Pierwsza w Polsce ablacja rzekomych włókien Mahaima.

F. Walczak, Z. Jedynak, H. Rembelska, E. Szufladowicz, E. Bujnowska, E. Łastowiecka, E. Koźluk, Ł. Szumowski. Potencjał aktywności ujścia komorowego powolnego szlaku przedsionkowo-pęczkowego wskaźnikiem wyboru miejsca skutecznej ablacji prądem o częstotliwości radiowej - opis przypadku. Elektrofizjologia i Stymulacja Serca.1995; 2: 209-213.

Ł. Szumowski, R. Bodalski, Z. Jedynak, E. Szufladowicz, R. Kępski, P. Derejko, P. Urbanek, E. Michalak, M. Orczykowski, J. Zakrzewska, A. Przybylski, F. Walczak.: The clinical  course and risk in patients with pseudo–Mahaim fibers. Cardiology Journal 2008; 15: 365-370.

Od 1994 - badania elektro-anatomicznego podłoża częstoskurczu komorowego i jego ablacja

Od 1994 - Leczenie zaburzeń rytmu u dzieci: w Instytucie Kardiologii wykonywano ablacje u dzieci w wieku powyżej 9 roku życia.

1996 - Pierwszy w Polsce zabieg ablacji ogniskowego migotania przedsionków.

Prof. Franciszek Walczak jako pierwszy w Polsce oraz jako jeden z pierwszych na świecie wykonał ablację u pacjenta z ogniskowym migotaniem przedsionków (F. Walczak, K. Jaworska, E. Szufladowicz, Z. Jedynak, H. Masiak, J. Stępińska, E. Bujnowska, Ł. Szumowski, W. Popławska. Ogniskowe migotanie przedsionków – opis przypadku. Kardiol. Pol 1998; 49: 547-52.).

Zespół którym kieruję wykonuje największą liczbę zabiegów podłoża migotania przedsionków w Polsce. Wieloletnie badania nad podłożem migotania przedsionków, czynnikami predysponującymi oraz metodą leczenia zaowocowały pierwszą w Polsce monografią dotyczącą leczenia zabiegowego migotania przedsionków "Migotanie Przedsionków Postacie, mechanizmy, postępowanie, rola ablacji" pod red. Prof. Franciszka Walczaka, dr n med. Łukasza Szumowskiego, oraz Prof. Janusza Siebersa (Warszawa 2008).

Od roku 1984 Ocena czynników zagrażających nagłym zgonem u pacjentów:

po zawale serca
F. Walczak, R. Kępski, M. Hoffman: Early and late potentials in postinfarction patients. Clin. Cardiol., 1992, 15 (12): 898-902. 

z zespołem WPW
F. Walczak. Badanie elektrofizjologiczne w ocenie zagrożeń u chorych z zespołem Wolffa, Parkinsona i White'a Rozprawa habilitacyjna 1993
F. Walczak, Ł. Szumowski, Z. Jedynak, E. Koźluk, R. Kępski, H. Masiak, E. Szufladowicz, E. Bujnowska: Ventricular fibrillation in over and concealed Wolff-Parkinson-White syndrome. Kardiol Pol. 2000; 52: 348-356.
Ł. Szumowski, F. Walczak, P. Urbanek, E. Szufladowicz, E. Ratajska, R. Kępski, E. Bujnowska, R. Bodalski, P. Derejko, W. Łabędź.:  Czynniki ryzyka migotania przedsionków w zespole Wolffa-Parkinsona-White`a. Kardiol. Pol. 2004.

2001- Opracowanie nowatorskiego algorytmu do oceny mikropotencjałów serca w trakcie wysiłku w oparciu o technikę filtracji adaptacyjnej.

Kępski R., Buchner T., Cytowski J., Małecka L., Walczak F. Adaptive filtering in exercise high resolution ECG as applied to the hypertrophic cardiomyopathy, PACE 2001; 24:1216-1223.   

Dotychczasowa metoda pomiaru opierała się na uśrednianiu sygnału na szczycie wysiłku, co się łączyło z małą dokładnością pomiaru i "zamazaniem" zmian dynamicznych. Wprowadzenie algorytmu opartego na filtracji adaptacyjnej pozwoliło na usuwanie zakłóceń "na bieżąco" pozwalając na dokładny pomiar sygnału na szczycie wysiłku.

Od 2002 - Pierwsza w świecie opisana grupa pacjentów leczonych ablacją polimorficznego częstoskurczu komorowego po zawale serca.

Ł. Szumowski, P. Sanders, F. Walczak, M. Hocini, P. Jaise, R. Kępski, E. Szufladowicz, P. Urbanek, P. Derejko, R. Bodalski, M. Haissaguerre. "Mapping and Ablation of Polymorphic Ventricular tachycardia After Myocardial Infaction". JACC 2004,  44; 1700-6.

2003… - Ablacje u dzieci oraz  szkolenie  zespołu pediatrycznego Pani doc. Katarzyny Bieganowskiej w CZD przez zespół Łukasz Szumowski, F. Walczak, R. Kępski. Pierwsza ablacja w pediatrycznym szpitalu (ablacje od wieku 11 miesięcy – pierwszy zabieg w 2003 roku - Ł. Szumowski).

2004 - Nowatorska praca badawcza dotycząca patofizjologii omdleń neurokardiogennych.

E. Szufladowicz, R. Maniewski, E. Koźluk, A. Zbiec, A. Nosek , F. Walczak.: Near – infrared spectrosopy in evaluation of cerebral oxygenation during vasovagal syncope. Physiol. Meas.  2004, 25: 823-36.

Do badania użyto spektroskopii w bliskiej podczerwieni. Autorzy wykazali, że w każdym omdleniu wazowagalnym podczas testu pionizacyjnego spadek utlenowania mózgu wyprzedza objawy przedomdleniowe. Największa w świecie grupa badanych chorych. Badania te prowadzone były we współpracy z Instytutem Biocybernetyki PAN (prof. Roman Maniewski) oraz Instytutem Psychiatrii i Neurologii (monitorowanie czynności bioelektrycznej mózgu podczas utraty przytomności).

2005- Pierwsza w Polsce opisana ablacja częstoskurczu komorowego z pnia płucnego. 

Ł. Szumowski, J. Kuśmierz, F. Walczak, T. Pawłowski, R. Gil. "Uporczywie nawracający częstoskurcz komorowy z pnia płucnego – przewodzony wstecznie usunięty przezskórną ablacją RF". Kardiol. Pol. 2005;63;100-104.

2005 - Pierwsza w świecie ablacja katecholaminergicznego częstoskurczu komorowego.

Ł. Szumowski, F. Walczak, A. Przybylski, A. Maryniak, E. Szufladowicz, P. Derejko, K. Bieganowska, R. Bodalski, M. Orczykowski, M. Sterliński, M. Miszczak-Knecht, A. Szwed. -"Ablacja katecholaminergicznego wielokształtnego częstoskurczu komorowego z włókien Purkiniego - opis przypadku. Kardiol. Pol. 2007;65;319-26.

2005-2007- Największa na świecie grupa ablacji u kobiet w ciąży – skutecznych i bez powikłań (6 osób).

Ł. Szumowski, E Szufladowicz, M. Orczykowski, R. Bodalski, P. Derejko, A. Przybylski, P. Urbanek, M. Kuśmierczyk, E. Koźluk, F. Sacher, P. Anders, J. Dangel, M. Haissaguerre, F. Walczak. Ablation of severe drug-resistant tachyarrhythmias during pregnancy J. Cardiovasc. Electrophysiol 2010; 21: 877-82

Od roku 2006 ocena wpływu napadów częstoskurczu na rozwój poznawczy u dzieci i młodzieży.

A. Maryniak, A. Bielawska, F. Walczak, Ł. Szumowski, K. Bieganowska, J. Rękawek, M. Paszke, E. Szymaniak, M. Knecht: Long-term cognitive outcome in teenage survivors of arrhythmic cardiac arrest. Resuscitation 2008, 77: 46-50.

2009 - Ocena objawów psychopatologicznych u pacjentów z częstymi wyładowaniami kardiowertera defibrylatora.

A. Maryniak, Ł. Szumowski, M. Orczykowski, A. Przybylski, F. Walczak: Anxiety and depression among the patients with frequent implantable cardioverter – defibrillator discharges. Journal of Cardiology 2009; 132: 80-81.

2009 – Praca dotycząca technik stymulacyjnych dla oceny położenia pętli częstoskurczów nawrotnych.

Derejko P, Szumowski Ł, Sanders P, Dimitri H, Kuklik P, Przybylski A, Urbanek P, Szufladowicz E, Bodalski R, Sacher F, Haissaguerre M, Walczak F: Clinical Validation and Comparison of Alternative Methods for Evaluation of Entrainment Mapping. J. Cardiovasc Electrophysiol 2009; 20: 741-748.

Nagrody i wyróżnienia:

1982 - F. Walczak   Odznaka "Zasłużony dla służby zdrowia"

1990- R. Kępski - Druga Nagroda Naukowa Zarządu Głównego PTK.

2001 - E. Koźluk. Nagroda im. Aurelii Baczko na najlepszą pracę doktorska obronioną w latach 1998-2000 w dziedzinie nauk klinicznych zabiegowych.

2004 - II Nagroda Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego za publikację – Ł. Szumowski, P. Sanders, F. Walczak, M. Hocini, M. Jais, R. Kępski, E. Szufladowicz, P. Urbanek, P. Derejko, R. Bodalski, M. Haissaquerre, " Mapping and ablation of polymorphic ventricular tachycardia after myocardial infarction. JACC, 2004; 44: 1700-1706.

2005 - A. Przybylski – Nagroda im. Aurelii Baczko za najwybitniejszą pracę doktorską z dziedziny medycyny klinicznej niezabiegowej, obronioną w latach 2003-2005.

2009 - F. Walczak- Laureat medalu " Zasłużonemu  - Polskie Towarzystwo Lekarskie" 2009

2009 - A. Przybylski – II nagroda Dyrektora Instytutu Kardiologii a pracę poglądową/kazuistyczną o najwyższym IF. Unsuccessful left ventricular lead implantation in two first-degree relatives. Is the coronary venous anatomy similar in both cases? Przybylski A., Oręziak A, Kwiatek P, Michałowska I, Hasiec A, Szufladowicz E. Europace. 2009; 11(12): 1718-1720.

2009 - P. Derejko - III Nagroda Dyrektora Instytutu Kardiologii za publikację Clinical validation and comparison of alternative methods for evaluation of entrainment mapping. Derejko P, Szumowski LJ, Sanders P, Dimitri H, Kuklik P, Przybylski A, Urbanek P, Szufladowicz E, Bodalski R, Sacher F, Haissaguerre M, Walczak F J Cardiovasc Electrophysiol. 2009; 20 (7).

2010 - Nagroda Prezesów Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego dla doc. dr hab. n. med. Łukasza Szumowskiego za oryginalny dorobek naukowy i nowatorskie rozwiązania wdrożeniowe w dziedzinie Kardiologii klinicznej.