Program zabiegowego leczenia ostrego zawału serca

Zawał serca (zwany też zawałem mięśnia sercowego) jest ciężką, nagłą chorobą, na którą w Polsce zachorowuje co roku co najmniej kilkadziesiąt tysięcy ludzi. Co trzecia osoba z zawałem serca umiera nagle przed dotarciem do szpitala, a łącznie w ciągu pierwszego miesiąca od zachorowania umiera połowa pacjentów. Wiele spośród osób, które przeżyją ostrą fazę zawału serca, staje się osobami niepełnosprawnymi, niezdolnymi do pracy, zagrożonymi odległymi powikłaniami (=następstwami) zawału, w tym niewydolnością serca (=łatwym męczeniem się i dusznością przy wysiłkach lub nawet w spoczynku) i nagłym zgonem sercowym (=możliwością niespodziewanej śmierci spowodowanej zaburzeniami rytmu serca). Przyczyną zawału jest nagłe zamknięcie się jednej z tętnic (zwanych tętnicami wieńcowymi) prowadzących krew do samego mięśnia sercowego, a więc dostarczających do serca tlen. Nagłe zamknięcie tętnicy powoduje przerwę w dopływie krwi do pewnego obszaru serca, co natychmiast rozpoczyna proces obumierania tego obszaru serca, czyli powstawanie martwicy. Zawał może wystąpić zarówno u osoby mającej już wcześniej chorobę wieńcową (czyli u osoby odczuwającej czasem bóle w klatce piersiowej będące objawem niedostatecznego dopływu krwi do serca, czyli niedokrwienia serca, powodowanego zwężeniem którejś z tętnic wieńcowych), jak i u osoby dotychczas nie mającej żadnych objawów choroby serca.

Podstawą leczenia każdego pacjenta z ostrym zawałem serca jest jak najszybsze odetkanie zamkniętej tętnicy w sercu (tętnicy wieńcowej), co zatrzymuje powstawanie martwicy serca i ogranicza wielkość uszkodzenia mięśnia sercowego. Najskuteczniejszym sposobem odtykania zamkniętych tętnic w sercu, a więc najskuteczniejszym sposobem leczenia zawału serca jest tak zwana pierwotna angioplastyka wieńcowa, czyli odetkanie tętnicy cienką rurką zakończoną balonikiem (czyli tzw. cewnikiem balonowym). Szybkie wykonanie tego zabiegu zmniejsza rozmiar zawału, a co za tym idzie, zwiększa szanse, że pacjent przeżyje zawał i że po zawale wróci do pełnej sprawności fizycznej.

Program leczenia pacjentów z ostrym zawałem serca metodą pierwotnej angioplastyki wieńcowej jest prowadzony w Instytucie Kardiologii w Warszawie od 2001 roku. Ten sposób leczenia zawału serca polega na tym, że w pracowni hemodynamiki kardiolog interwencyjny natychmiast wykonuje koronarografię, czyli badanie umożliwiające stwierdzenie, która z tętnic prowadzących krew do samego mięśnia sercowego (czyli tętnic wieńcowych) uległa zatkaniu (niedrożności). Po potwierdzeniu niedrożności tętnicy kardiolog interwencyjny informuje pacjenta o sytuacji i przystępuje do odtykania zatkanej tętnicy (czyli do wykonania pierwotnej angioplastyki wieńcowej) w trakcie tego samego zabiegu. Skuteczne odetkanie uprzednio zatkanej tętnicy w sercu zatrzymuje rozwój zawału serca i ogranicza wielkość martwicy serca, a co za tym idzie – zmniejsza stopień uszkodzenia serca. Pacjent z ostrym zawałem serca leczony pierwotną angioplastyką ma duże szanse na powrót do aktywności zawodowej i pełnej sprawności. Szanse te są tym większe, im mniej czasu upłynie między początkiem zawału (czyli początkiem bólu w klatce piersiowej) a wykonaniem zabiegu.

W Instytucie Kardiologii rocznie leczonych jest tą metodą około 1000-1200 pacjentów z ostrym klasycznym zawałem serca (tzw. zawał z uniesieniem odcinka ST) i co najmniej 800 pacjentów ze stanem przedzawałowym lub niestabilną chorobą wieńcową (tzw. ostre zespoły wieńcowe bez uniesienia odcinka ST). Zabiegi takie w województwie mazowieckim wykonuje się całodobowo jeszcze w 4 innych szpitalach warszawskich i 2 radomskich, jednak w Instytucie Kardiologii wykonuje się ich zdecydowanie najwięcej (około 40% wszystkich takich zabiegów na Mazowszu). Dyżur hemodynamiczny jest pełniony 24 godziny na dobę, każdego dnia w roku, także w soboty, niedziele i święta. Zabiegowym leczeniem zawału zajmuje się 12 samodzielnych kardiologów interwencyjnych, którym asystuje 9 młodszych lekarzy. Do roku 2007 w Instytucie wykonano co najmniej 10 tysięcy tego typu zabiegów i jest to doświadczenie zdecydowanie największe na Mazowszu i jedno z największych w Europie.

Szanse na uratowanie pacjenta z zawałem są tym większe, im szybciej będzie on miał wykonany zabieg. Tradycyjnie jednak pacjenci z ostrym zawałem serca są najczęściej kierowani do Instytutu z izb przyjęć szpitali powiatowych, do których trafiają albo samodzielnie, albo przywożeni karetką pogotowia z miejsca zachorowania. Taki system – poprzez pobyt pacjenta na izbie przyjęć szpitala powiatowego – powoduje niepotrzebne wydłużenie czasu od pierwszego kontaktu pacjenta z lekarzem (np. z lekarzem karetki pogotowia) do wykonania zabiegu. W celu umożliwienia jak najszybszego dostępu do pierwotnej angioplastyki wszystkim pacjentom z ostrym zawałem serca na Mazowszu zespół pracowni hemodynamiki Instytutu Kardiologii wprowadził możliwość przywiezienia pacjenta przez zespół karetki reanimacyjnej pogotowia ratunkowego bezpośrednio z miejsca zachorowania (np. z domu pacjenta) do pracowni hemodynamiki bez konieczności potwierdzania rozpoznania zawału serca w szpitalu powiatowym zlokalizowanym najbliżej miejsca zachorowania (system transportu bezpośredniego).

Po zabiegu pierwotnej angioplastyki pacjent na ogół przebywa w Oddziale Intensywnej Opieki, co umożliwia dokładne monitorowanie rytmu serca i natychmiastowe zwalczanie ewentualnych zaburzeń, w tym leczenie ewentualnego nagłego zatrzymania krążenia (czyli nagłego zatrzymania pracy serca). Czas pobytu pacjenta w Oddziale Intensywnej Opieki jest różny; w niepowikłanych przypadkach może być krótszy niż 24 godziny, a niektórzy pacjenci (np. część pacjentów z ostrym zespołem wieńcowym bez uniesienia odcinka ST) mogą wcale nie wymagać pobytu w takim oddziale. Łączny czas pobytu w szpitalu pacjenta po zabiegu pierwotnej angioplastyki także może być różny. Często można wypisać pacjenta do domu już po 5-7 dobach pobytu, a w przypadku pacjentów z ostrym zespołem wieńcowym bez uniesienia odcinka ST – nawet wcześniej.